اطلاع رسانی > اخبار >
.: اخبار

حلقه معرفتي صالحين اساتيد: سنت امتحان الهی در قرآن

در ادامه سلسله جلسات حلقه¬هاي صالحين، جلسه كانون بسيج اساتيد دانشكده كشاورزي دانشگاه شيراز عنوان "سنت امتحان الهی در قرآن" با حضور و سخنرانی آقای دکتر ساجدی استاد دانشکده الهیات ومعارف اسلامی دانشگاه شیراز همراه با پرسش و پاسخ در تاریخ 30 مهر 1395 برگزار شد.

ایشان در آغاز به طرح این پرسش پرداختند که  سنت­های مختلف در قرآن چیست و انواع سنت را در قرآن توضیح دادند.

سنت در لغت به معنای سیره و روش است. قرائتی ثابت و پایدار که از یک سو استمرار دارد و از سویی دیگر طریقه و روش است.

پیامبر اکرم (ص) می­فرمایید اگر کسی سنت حسنه­ای را برقرار کند اجر آن حسنه برای اوست و نیز اجر و پاداش دیگرانی که از به آن سنت عمل می­کنند را هم تا روز قیامت برای او می­نویسند. هم­چنین اگر کسی نست سیئه­ای را بنیان­گزاری کند علاوه بر کیفر آن کار، کیفر دیگر کسانی هم که به این سنت عمل می­کنند متوجه اوست. یکی از مصادیق بارز این حدیث در روزگار ما، سایت­های الحادی است که اعتقادات را هدف گرفته است و گناه گمراهی افرادی که به واسطه این سایت­ها منحرف می­شوند نیز به عهده بانی این سایت است.

سنت‏ها در قرآن سه دسته­اند:

1- سنت­هایی که ناظر به کل نظام هستی (جهان و انسان) ­اند مانند سنت تدریج. خداوند می­فرمایند عالم در 6 روز خلق شده است (آیه 53 سوره اعراف). مفسرین گفته­اند منظور از 6 روز 6 مرحله است. در خلقت انسان هم سنت تدریج هست. خلقت روح انسان دفعی­الوجود است اما خلقت جسم، تدریجی­الوجود است.خداوند در قرآن از عبارات گوناگونی برای خلقت انسان استفاده کرده است. مانند گل چسبنده، کل تغییر یافته و ... که نشان از خلقت تدریجی جسم انسان است. در نظام انسانی هم سنت تدریج جاری است. مانند تربیت که در واقع انسان به تدریج رشد می­کند و تربیت می­شود. مربی گام­به­گام باید فرد را به سمت پیشرفت ببرد. گمراهی و سقوط هم تدریجی است و انسان ناگهان گمراه نمی­شود. در تعبیر قرآن خطوه آمده است (خطوات شیاطین) که خطوه به معنای گام است و شیطان کم­کم و گام­به­گام منحرف می­کند.

2- سنت­های نظام خلقت: که در نظام خلقت جاری است و به نظام انسانی و رفتار انسان کار ندارد، مانند تغییرات در فیزیک ماده.

3- سنت­هایی که به رفتار و اعمال انسان مربوط می­شود. مانند سنت امداد، هدایت تشریعی و ... که به نظام انسانی اشاره دارد.

هدایت تکوینی در جهان ماده است مانند تبدیل هسته به درخت. سنت­هایی مانند استدراج و املا برای کافران است. استدراج و املا به معنای این است که به تدریج به سوی عقوبت برده می­شوند و به آن­ها مهلت داده می­شود و در واقع هر دو یک مفهوم را در بردارد. یا سنت امداد که به مومنین اختصاص دارد.

سنت­های ناظر به انسان در قرآن سه دسته­اند:

یک دسته به انسان­های مومن و دسته دیگر به انسان­های کافر اختصاص دارد و دسته سوم سنت­هایی است که هر دو گروه را در برمی­گیرد مانند سنت امتحان.

در واقع هم­خوشی­ها و هم­ناخوشی­ها هم امکانات و نعمات و هم سختی­ها و شداید امتحان است. سنت علت و معلول هم شامل همه چیز است هم نظام هستی هم نظام انسانی را در بر میگیرد.

برخی شداید ناشی از کم­کاری خود انسان است اما گاهی دست ایشان نیست که خدا برای آبدیده شدن افراد این شداید را می­فرستد. فرشته و حیوان نیاز به امتحان ندارند چون فرشته انگیزه بدی ندارد و حیوان هم عقل ندارد. اما انسان می­تواند از فرشته بالاتر رفته یا از حیوان پایین­تر بیاید. امتحان برای آزمودن ایشان است ایمان مومنین با امتحان سنجیده می­شود و مشخص می­شود چقدر ایمان دارد.

در قرآن سنت امتحان برای انسان آمده است هم مومن هم کافر که این امتحان با 4 واژه در قرآن آمده است.

1- فتنه                 2- بلا                   3- امتحان                          4- تمحیص (سوره آل عمران آیه 154)

تمیحیص از ریشه محص به معنای خالص کردن و پاکیزه کردن است به این گونه که هرگاه فلز ناخالصی را در کوره بگذارند خالص شود، و این عمل تمحیص گفته می­شود و در واقع به معنای جداسازی سره از ناسره است. در اینجا سوالی که مطرح می­شود این است که امتحان در جامعه انسانی با این هدف گرفته می شود که اشخاص از هم تمیز داده شوند چراکه ما از نتیجه امتحان آگاهی نداریم و برای این امتحان می گیریم چرا که  نتیجه یک چیز را نمی­دانیم و باید با امتحان مشخص شود اما چرا خدا با وجودی که می­داند نتیجه عمل و آینده هر شخص چگونه است، پس چرا امتحان می­کند؟

در پاسخ باید گفت امتحان خداوند برای این است که خود انسان در معرض امتحان قرار گرفته و خود را بهتر بشناسد. در واقع اگر امتحان نباشد تکامل انسان را نخواهیم داشت.